Ocalić Od Niespełnienia…

Czyli  Z  Pamiętnika Wiernej Córy Kopernika 🙂

Po Pragnienie Richarda Flanagana (laureata Nagrody Bookera) sięgnęłam z ciekawością. Początek powieści był dla mnie jednak nieco trudny w odbiorze, gdyż  po opisie zamieszczonym na okładce spodziewałam się czegoś innego. Satysfakcję z lektury poczułam dopiero przy trzecim rozdziale. Ucieszyłam się wówczas, że nie zabrakło mi cierpliwości…

Flanagan opowiada historię małżeństwa sir Johna i lady Jane Franklinów, które adoptuje czarnoskórą dziewczynkę Mathinnę. Inicjatywa adopcji należy do lady Jane. Kobieta pragnie w ten sposób przeprowadzić eksperyment zasymilowania przedstawicielki odmiennej kultury. Kilkanaście lat później sir John wraz z załogą bierze udział w niebezpiecznej wyprawie do Arktyki, z której już nie powraca ani on, ani żaden z jego towarzyszy. Chodzą plotki, iż w trakcie wyprawy doszło do aktów kanibalizmu… Lady Jane za wszelką cenę pragnie ocalić dobre imię bohaterskiego męża – nawet jeśli jego bohaterstwo istnieje tylko w jej mniemaniu. Prosi pisarza Charlesa Dickensa, by ten podjął się przedstawienia odpowiedniej literackiej wersji wydarzeń, jakie miały miejsce na Arktyce.

Pragnienie Flanagana to jakby dwie książki w jednej. Mamy tutaj równolegle toczące się historie. Pierwsza z nich dotyczy Mathinny i eksperymentu przeprowadzanego przez jej przybraną matkę. W drugiej zaś, będącej próbą wyjaśnienia wypadków z feralnej wyprawy, bohaterem staje się nie tyle sir John, ile Charles Dickens i jego dość skomplikowany życiorys.

Mathinna jest dzieckiem osamotnionym. To ofiara manipulacji, na siłę wtłoczona w ramy europejskiej cywilizacji. Jej przybrani rodzice mają własne oczekiwania w stosunku do niej i tym samym nie zauważają jej samej. Sir John widzi w niej obiekt seksualny. Natomiast lady Jane opętana jest chęcią doprowadzenia swojego projektu do zwycięskiego końca, by zyskać popularność w społeczeństwie. Osoby spoza rodziny, z którymi Mathinna styka się codziennie, zupełnie jej nie rozumieją. Tym sposobem dziewczynka przysparza Franklinom tak wielu kłopotów, iż pewnego dnia postanawiają oni pozbyć się jej jak niepotrzebnego nikomu przedmiotu.

Pragnienie R. Flanagana opowiada o niespełnieniu. Sir John to mężczyzna niespełniony w relacji z żoną. Lady Jane jest niespełniona jako kobieta i jako matka. Poprzez wymyślony przez siebie eksperyment stara się realizować swój instynkt macierzyński. Jej działania ostatecznie kończą się porażką, czego kobieta nie chce przyjąć do wiadomości. Wynika to z jej hipokryzji – za wszelką cenę broni raz obranego sposobu myślenia, nawet jeśli oznacza to drogę donikąd. Widać to wyraźnie zarówno w przypadku edukacji Mathinny, oszukiwania własnych marzeń, jak i walki o opinię na temat jej tragicznie zmarłego męża. Także Charles Dickens boryka się z niespełnieniem, z niespełnieniem jako mężczyzny. Nie znajduje porozumienia z żoną. Ukrywa się przed życiem za pracą literacką. Pisarz jednak zaczyna uświadamiać sobie swój problem, kiedy spotyka młodą aktorkę Ellen. Dla niej gotów jest przebudzić się i zatracić samego siebie. Bardziej niż kiedykolwiek pragnie poddać się instynktowi…

Pragnienie Flanagana traktuje nie tylko o niespełnieniu, ale również o człowieczeństwie i jego granicach oraz namiętności. Autor ukazuje, że namiętność jest nierozłączna z życiem i zasadniczo nie ma na nią rady. Uleganie jej prowadzić może bowiem do klęski, zupełne ignorowanie zaś też nie jest dobrym pomysłem, gdyż prowadzi do niespełnienia, które raz po raz będzie dawało o sobie znać.

Flanagan używa poetyckiego języka. W namacalny sposób opisuje otoczenie, w jakim rozgrywa się fabuła, oraz emocje towarzyszące przedstawianym wypadkom. Jest to podstawowy atut, za który należą się twórcy wielkie brawa. Muszę jednak wskazać pewną wadę, a mianowicie zbyt duże przeskoki w prezentowanych wątkach, przynajmniej na początku. Wprowadzony motyw kanibalizmu jest wyrazem literackiej próby, jaką podejmuje świat anglosaski w celu uporania się z wyprawą do Arktyki oraz narosłymi wokół niej legendami. Autor jednak jakby zapomniał o tym wątku w toku swojego wywodu, co w moim odczuciu sprawia wrażenie niespójności. Wskazane przeze mnie minusy nie są jednak na tyle poważne, by w ostatecznym rozrachunku znacząco utrudniać odbiór powieści.

Na okładce Pragnienia zamieszczono krótkie opinie na temat książki: „Pięknie skomponowana”(„The Times Literary Supplement”), „Gęsta i fascynująca.” („New York Times”), „Olśniewająca.” („The Sunday Tasmanian”). W pełni zgadzam się z tymi stwierdzeniami, szczególnie z pierwszym z nich. Od siebie dodam, iż jest to pozycja intrygująca, pobudzająca do istotnych refleksji i zdecydowanie warta uwagi.

 

  • DKK: F.6 w Toruniu
  • Autor: Marta Jęczmionka